BATILI PARADİGMALARIN DÖNÜŞTÜRÜCÜLÜĞÜ BAĞLAMINDA TANZİMAT ŞİİRİNDE DEİST ETKİLER

Genelde edebiyatın, özelde şiirin felsefeyle ilişkisinin kadim zamanlara dayandığı
bilinmektedir. Bu ilişki, felsefede meydana gelen paradigma değişimlerinin şair
personasını ve şiirin içeriğini nasıl dönüştürdüğünü gözlemlemeyi mümkün
kılmaktadır. Rönesans’la artan ve Aydınlanma ile devam eden bilimsel ve düşünsel
gelişmeler Batı’da bireysel ve toplumsal pek çok alanda paradigma değişimlerine
sebep olmuştur. Aydınlanma ile bu süreç gelişerek din merkezli toplumsal yapıyı akıl
merkezli hâle getirmiştir. Batı’daki gelişmelerin Osmanlı toplumunda da geleneksel
yaşayış ve düşünüş tarzlarını dönüştürmeye başladığı görülür. Tanzimat’ın ilanı ile hız
kazanan bu süreçle birlikte bireyin varlıkla, toplumla ve kendisiyle ilişkisini
konumlandırmasında önemli ölçülerde farklılaşmalar meydana gelir. Değişimin
Osmanlı edebiyat sahasındaki etkileri, ilk olarak yüzyıllar boyu en önemli ifade aracı
olan şiirde kendini göstermiştir. Bu bağlamda Tanzimat Dönemi Türk şiirinde dikkat
çeken farklılaşmalardan biri de deist düşüncenin şiirin içeriğindeki yansımalarıdır. Bu
çalışma, Batı felsefesinin Osmanlı düşünce dünyasında meydana getirdiği paradigma
değişimleri bağlamında Tanzimat şiirindeki deist etkileri tespit etmeyi
amaçlamaktadır.