ÇAĞATAYCA “MECMA‘Ü’L-HAVÂS TEZKİRESİ”NDE GEÇEN “KEḎRE” KELİMESİ ÜZERİNE

Türk Edebiyatının en önemli kaynaklarından biri de şâirlerin hayat hikâyelerini ve
onların şiir örneklerini içeren şuarâ tezkireleridir. İlk Türkçe şuarâ tezkiresi olan Alî
Şîr Nevâyî’nin ünlü eseri Mecâlisü’n-Nefâyis’in dili, 15.-19. Yüzyıllar arasında Orta
Asya Türk Dünyasının müşterek yazı dili hâline gelmiş olan Çağatay Türkçesidir.
Mecâlisü’n-Nefâyis’den sonra Çağatay Türkçesiyle yazılan ikinci şuarâ tezkiresi olan
Mecma‘ü’l-Havâs’ın yazarı Sâdık Bey Afşar veya diğer adıyla Sâdıkî-i Kitâbdâr’dır.
Bu çalışmada, Sâdık Bey Afşar’ın tezkiresinde üç yerde geçen bir kelime (Keḏre)
fazlasıyla dikkatimizi çekmiş olup bu kelimenin kökeni ve tahlili meselesi üzerine
görüşler paylaşılmıştır. Bu kelimenin tarafımızca gündeme getirilmesinin sebebi,
hiçbir Çağatay Türkçesi sözlüğünde tespit edilememiş olmasından başka, Eski ve Orta
Türkçe periyodlarında, kelime başı ve ortasında var olan arkaik (eskicil) “ḏ” fonemini
korumuş olmasıdır.