ÇEVRE VE EKOLOJİ KAVRAMLARININ EKOELEŞTİREL VE KAPİTALİST SÖYLEM BAĞLAMINDA İNCELENMESİ

Öz: Son dönemde yazın dünyasında geliĢimini ve etkinliğini arttıran
ekoeleĢtiri, (ecocriticism), insan merkezli düĢünce sistemi ve yaĢam
tarzlarının ekolojik yıkımlar, doğal felaketler ve çevresel sorunların
oluĢmasında önemli etkisi olduğunu ileri sürmektedir. EkoeleĢtiri yazın
dünyasını da insan merkezli anlayıĢlardan kaynaklanan sorunların
araĢtırılması ve olası çözüm yollarının bulunup geliĢtirilmesi için harekete
geçirmeye yönlendirmektedir. EleĢtirilerini özellikle insan merkezlilik
üzerine yoğunlaĢtıran ekoeleĢtiri anlayıĢı için kavram kullanımı da önemli
hale gelmiĢtir. EkoeleĢtiri, bu nedenle insanı merkeze koyabilecek
kavramların kullanımından özenle kaçınmaktadır. EkoeleĢtiri sözcüğünün
bu yeni eleĢtiri yaklaĢımı için isim olarak seçilmesinde bu özelliğinin ön
planda tutulduğu açıktır. Ülkemizde ekoeleĢtiri yaklaĢımın yaygınlaĢmaya
baĢlamasından sonra birbirine benzer olduğu düĢünülen ekoloji ve çevre
kavramlarının kullanımında dikkatli olma gereği ortaya çıkmıĢtır. Söz
konusu kavramların seçilmesi ve kullanımı ekoeleĢtirel ve kapitalist
söylemde farklılıklar göstermektedir. Bu yüzden birbiri yerine
kullanılabilen bu kavramları uygulama alanına taĢımanın basit bir sözcük
seçiminden ibaret olmadığı, söylemsel farklılıkları da yansıtabileceği
dikkate alınmalıdır. Makalede çevre ve ekoloji kavramlarının
etimolojilerinden faydalanılarak kapitalist ve ekoeleĢtirel söylemlerdeki
geliĢimlerine ve kullanım farklılıklarına değinilmektedir. Bazen
bilinçsizce birbiri yerine kullanılan ekoloji ve çevre kavramlarının bazen
de kendi düĢmanını kendisi oluĢturarak onu kontrol altında tutmak isteyen
kapitalist söylem içerisinde bilinçli olarak birbiri yerine kullanılmaya
çalıĢıldığını gözlemlemek olasıdır. Bu söylem farklılıkları afiĢ, televizyon
programı, filmler ve gazete haberinden oluĢan medya çalıĢmaları
örneklemeleriyle incelenmeye çalıĢılacaktır.